"Kwa maoni yangu kuna haja serikali ikaangalia upya juu ya taratibu zake za kuratibu taasisi za dini. Utaratibu uliopo wa kuandikisha taasisi za kidini kama taasisi zingine za kawaida zisizo za kiserikali naona hautufai. Taasisi za kidini zinapaswa kuwa na usajili wake maalumu na masharti tofauti na ya NGO za kawaida. Taasisi za kidini hasipaswi kuruhusiwa kutoa elimu ya uraia au elimu ya kupiga kura. Wakitaka kufanya hivyo waanzishe taasisi ya kawaida yenye malengo kama hayo".
Mimi nadhani ni bora tukaupa ukweli nafasi yake kuliko tukasubiri mpaka ukweli tunaoficha ukazaa matatizo. Kwa hali tuliyonayo sasa lazima tukubali kwamba Tanzania tuelekea katika udini kwa mbio na sio kutembea. Sipendi tuyosheane vidole ya kwamba ni nani aneyepiga ngoma hii na wachezaji wake bali napenda kukubaliane kwa msingi kwamba udini kama tutauachia utatuchimia makaburi sisii na vizazi vyeti. Watoto na wajukuu zetu ambao wanaweza kuwa wahanga wakubwa wa mbegu hii tunayoipanda au tunayoichekelea watatulaani huko baadae na kukojoa juu ya makaburi yetu. Baba zetu na babu zetu bila kujali tofauti zao za kidini walitujengea Tanzania ya amani na upendo ambapo punda, wanakondoo, mbwa mwitu na chui waliishi pamoja bila ya kuzuliana.
Kama tutaamua kulificha tatizo katika nafsi yetu na kuliita kama sio tatizo kwa midomo yetu tutakuwa tunajidanganya wenyewe. Aidha, tutakuwa hatuwasaidii viongozi wetu wa dini na siasa. Kama wananchi wa kawaida tutawakemea wanasiasa na viongozi wetu watakaoonesha dalili za udini na waumini tukawakemea viongozi wetu wa kidini wanaoelekeo huko mambo haya yataisha na nchi yetu itabaki ya amani na utulivu.
Madhara ya udini, ukabila na umajimbo tunayashuhudia katika vyombo vya habari na tumekuwa tukiyashuhudia. Kwa wale waliokuwa wakiishi katika mipaka ya Tanzania na Rwanda wakati wa mauwaji ya kimbari walishuhudia maiti za mwanaadamu aliye na umbo bora na takatifu ikielea majini huku ikiwa imeharibika mamia kwa mamia. Tumeshuhudia yaliyotokea Nigeria, Sudani, Iraq na kwingineko. Tanzania limekuwa kimbilio la wakimbizi toka Rwanda, Burundi, Somalia nk tukiachia pengu kama hizo zimee tutakimbilia wapi? Watoto na wajukuu zetu watakimbilia wapi?
Yawezekana kwamba tukawa na matatizo makubwa ya kiuchumi na kisiasa. Yasitukatishe tamaa na kuyafanya kuwa matatizo makubwa kama matatizo ya udini. Matatizo ya kiuchumi na kisiasa yanaweza kuisha kiurahisi tu lakini matatizo ya udini yakifikia kilele chake yanaisha kwa kudura za Mungu tu.
Mkuu yawezekana nikawa nimepotoka kama walivyopotoka wengine au nikawa nimepatia kama walivyopatia wengine. Msimamo wangu kama nilivyoubainisha toka mwanzo siko tayari kumnyooshea mkono yeyote katika hili na wala siko tayari kuanzisha malumbano yoyote katika suala nyeti kama hili. Kama tatizo hili halipo Tanzania wala halinukii tumshukuru Mungu na tumuombe atuepushe nalo. Kama lipo pengine ndugu yangu unayonipinga hujalibaini walioniskia na wanaohusika wazingatie ushauri wangu kama wakiuona ni sahihi. Hamna katika wanaadamu anayeweza kusema kwa uhakika kabisa kwamba anajua kila kitu na anaona kila kitu.
Mkuu siwezithubu kusema kwamba tuna ubaguzi katika huduma za afya, elimu na nyingine kama hizo. Na pia mimi binafsi si muathirika wa ubaguzi wa kidini wala si muumini wa ubaguzi wa kidini wa aina yoyote. Kwa bahati nzuri katika familia yetu tumegawanyika katika dini na imani tofauti na tuna upendo wa karibu sana.Tunaweza kuwa na tofauti katika tafsiri ya udini. Mimi naweza kuona udini ni zaidi ya hapo. Kama kwa mfano mimi nitampigia kura X kwa kuwa ni mbudha mwenzangu au nitawahamasisha watu wasimpigie kura Y kwakuwa si mbahai mwenzangu huwo utakuwa udini hata kama simbagui Y katika huduma za afya, elimu na nyinginezo.
Sitaki kutoa ushahidi wala kusema kuwa ninaushahidi wa moja ka moja wa udini. Lakini unaposema kuna watu wanahubiri katika majukwaa ya dini kwamba kuna udini hiyo sio dalili ya kupuuziwa. Ukiona kuna madai kwamba kuna watu wamempigia kura kiongozi fulani na kutompigia fulani kwa sababu ya dini sio dalili ya kupuuziwa. Ukisikia watu wanadai kwamba mtu fulani au watu fulani wamepewa vyeo fulani au wamenyimwa vyeo fulani kwa sababu ya udini pia sio dalili ya kupuuziwa. Mimi navyoona matatizo ya ubaguzi huanza kwa hisia. Yawezekana tukawa hatuna ubaguzi wa dini Tanzania laikini hisia za ubaguzi wa dini tunazo. Kama hatuna haja ya kupambana na udini kwakuwa halijawa tatizo Tanzania tupambane na hisia za udini ambazo zinaweza kutupelekea kwenye udini.
Najua kwamba bado ni watanzania wachache wenye hisia za udini bila kijali imani zao. Hatuwezi kuwalaumu waumini wa dini au dhehebu fulani kwa kuwa kuna wachache kati yao wenye hisia za udini. Tutafute chanzo cha hisia hizi na namna ya kuziondoa kistaarabu. Tunahitaji kuelimishana zaidi na kuweka mahusiano ya karibu ili kuziona tofauti zetu za kiimani katika maisha yetu ni sawa na tofauti za urefu, ufupi, wembamba na unene.
MAJIBU YANGU KWA NDUGU YANGU MANGI
*
Ndugu yangu Mangi sina tofauti nawe juu ya nafasi na mchango mkubwa wa taasisi za dini katika kukemea maovu. Hamna shaka yoyote kwamba bila kazi kubwa ya taasisi za kidini katika eneo hilo tungekuwa pabaya. Kwa ufahamu wangu kukemea maovu, kuwafundisha na kuwaongoza waumini katika kumcha Mungu na kutoa huduma za kibinadamu na kijamii ndizo kazi kubwa za taasisi za kidini.
Taasisi za kidini zinaporuhisiwa kijiingiza katika shughuli zenye harufu za kisiasa siasa kunahitajika umakini mkubwa sana vinginevyo amani inaweza kutoweka. Maandiko yanasema imani inaweza kuvunja hata milima. Fikiria ndugu zangu wa moja kati ya imani za dini hapa nchini walikuwa wanawafundisha waumini wao wasipige kura. Mafundisho hayo yalikuwa yanatolewa katika misingi ya kiimani. Nini itakuwa athari yake? Sasa kama viongozi wa kidini watawahubiri waumini wao wampigie mtu fulani au chama fulani tunategemea nini? Uzingatie kwama katika taasisi zao za kidini kuna watu wa vyama na itikadi mbalimbali za kisiasa. Chukulia hawa ni chama tawala na wale ni chama pinzani, huoni kwamba hawa wengine utawaweka kwenye nafasi ngumu na tata ya kuchagua mafundisho ya dini au mitizamo yao ya kisiasa? Nijuavyo mimi, viongozi wetu wa dini wamebobea zaidi katika fani ya dini. Katika waumini wao wapo waliobobea katika fani za siasa, utawala, uchumi na fani nyingine nyingi za kidunia. Ukiondoa kofia ya upadri au ushehe huyu muumini anaefundishwa awapigie wanamabadiliko anaweza kuwa na ueleo na upeo mkubwa wa kisiasa na uchumi kuliko baba askofu au sheikh. Lakini akimpinga japo yeye ni sahihi ataambiwa ameenda kinhyume na mafundisho ya Mungu.
Mimi nilikuwa naona taasisi za dini ziwaachie wanasiasa na wataalamu wengine kufanya mambo ya siasa. Lau baadhi ya viongozi wa dini wakiona umhimu kufanya siasa wafanye kama mama Lwakatare. Wajiunge na vyama vya siasa wagombee. Wakiwa kanisani wafanye mambo ya dini na wakiwa katika vyama vyao wahubiri siasa. Au wafanye kama DR SLAA. Watoke katika uongozi wa dini wawaachie wengine waingie katika siasa.
Vinginevyo chaguzi zijazo zitakuwa zinaamuliwa kwa misingi ya udini jambo ambalo sio dalili nzuri. Tukifika huko hata heshima za viongozi wa dini zitashuka. Kwa sasa viongozi wa dini wanaheshimika sana katika vyama vyote na vyombo vya serikali maana wanachukuliwa ni watu wasio na upande katika mivutano ya kisiasa. Ningekuwa kiongozi wa dini ningependa tubaki hivyo hivyo.
Mimi ni binaadamu mwenye mapunguvu kama nitakuwa nimekosea natanguliza ungamo langu. Lakini nimetoa maneno haya kwa nia njema kabisa na nikiamini ni utaratibu muafaka kwa nchi kama Tanzania ambayo ina idadi karibu sawa ya waumini kati ya dini ya kikristo na kiislamu. Leo tunaanza kuwaonyesha waumini mtu wa kumchangua tukinogewa tutaka kuondoa serikali ya kisekula na kuweka serikali ya kikiristo au kiislamu.